İLÇEMİZ ŞAVŞAT’I TANIYALIM


İ              İLÇEMİZ ŞAVŞAT’I TANIYALIM

              TARİHİ .

             HÜRİLER DEVRİ : M.Ö. VIII Y.Y.

            URARTULAR DEVRİ : M.Ö. 900 – 650 Y.Y.


KULKLAR ( KOLK ) : Huriler soyundan gelmedirler, Asyanik olup Urartu diline yakın dil konuşmuşlar. Urartu dilinde yerleşim yeri ( Yurt ) anlamına gelen kelimenin son eki “Ebani ” Kulk dilinde Uban –Oban olarak kullanılan ekler, yöremiz ve ilçemizde bazı yer adlarını teşkil etmektedir. Ardanuç’ta Petoban ( Pet-oban), Yusufeli!de Nigzevan ( Nigiz-uban ), İlçemizde Muhoban /Üzümlü ( Muh-oban ), Diyoban/Meydancık ( Diy-oban ), Suloban/Pınarlı ( Sul-oban ), Şindoban/Dalkırmaz ( Şind-oban ) birkaç örnektir.


         KİMMERLER : VIII y.y. sonları Kulkları hakimiyeti altına alarak yaşadılar.


     SAKA/İSKİT : M.Ö. 680 yılından sonra Kafkasları aşarak ilçemize yerleştiler.


      OĞUZ PARTLAR DEVRİ : M.Ö. 149 M.S. 428 y.y. Sakalar ( Taoklar ) hakimiyetinden sonra Oğuz Partların batı uçbeyliği olan Arsaklılar ilçemizi hakimiyetleri altına aldılar.

        Ahıska’da yaşayan Arsaklı Eruşeti oymağı, ilçemize yerleşerek Şavşeti ( Şavşi ) ismini verdiler. ( Köyümüzdeki Arişet mahallesinin adı oymak adından gelmektedir.)


          SASANİLER DEVRİ : Arsaklı ‘ların ortadan kalkmasıyla ilçemiz İran Sasani devletinin hakimiyetine geçerek Çaldıran savaşına kadar aralıklarla devam etti.


       MESKETYA HÜKMETİ DEVRİ : Bizans ‘ın zayıflamasıyla Şavşat-Ahıska Kıpçak beyleri Mesketya hükmetini kurak 90 yıl hüküm sürdüler. Halife Osman’ın zamanında (644 – 656 ) İslam ordularının fethiyle İslamiyet’i kabul ederek İslam idaresine geçti.


        ŞAMAN HAZARLARLAR DEVRİ : İslam hakimiyeti sürerken Şaman Hazarları 765 yılında ilçeyi istila ederek hakimiyetleri altına aldı.


           APKAZ ( GÜRCÜ ) BAGRATLILAR DEVRİ : Oğuz Partlar soyundan olup, asimilasyona uğrayan Apkaz ( Gürcü ) Bagratlılar hakimiyetine girdi ( 980 ). Bizans’a karşı olan IV. Bagrat, komşu beylerden yardım alarak Konstantın’ın vefatı üzerine yerine geçen Arkir’i barışa zorlayıp,( 1027 – 1072 ) kızı Helena’yı alarak dostluk kurdu. Helena İsa Peygamberin çarmıha gerilişi sırasın da kullanılan çivilerden birini Meryem ana resmiyle Bagrat’a teslim etti , Bagrat’ta Kıpçaklar tarafından yapılan Tibet’teki tapınağı kiliseye çevirerek Meryem ana resmini kiliseye astı.


            SELÇUKLULAR DEVRİ : Selçuklu Beyi Kutalmış ve Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey Kars – Bayburt – İspir – Yusufeli’yi Bagratlılar’dan 1054 yılında aldılar. 10 yıl sonrada ( 1064 ) Alp Arslan Azerbeycan – Ahıska ve Ahılfelek’i aldı. Şavşat Kıralı IV Bagrat Alp Arslan’dan barış diliyerek ona tabi oldu. Alp Arslan’ın bu yerlerin idaresini Türkmen Saltık oğulları beylerinen Ebulkasım’a vermesiyle yörede Saltık Oğulları hakimiyeti başladı. 1072 de Alp Arslan ve IV Bagrat’ın ölümü üzerine, Bagrat’ın yerine geçen II. Gorgi Hırıstiyan’larla Gök Tanrıya inanan Kıpçakları ayaklandırıp Saltık Oğulları idaresine baş kaldırdı. Şavşat’ında içinde bulunduğu Çoruh boyları 1225 yılına kadar Gürcülerle Saltık Oğulları arasında el değiştirdi.

            1225 yılında Konya Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubat, Gürcülerden geri alarak Erzum’u sancak yapıp Şavşat ve Çoruh boylarını sancağa bağladı.


             MOĞOL DEVRİ : Şavşat ve Çoruh boylarının Selçuklu Devleti Erzurum Sancağına bağlanmasından 15 yıl sonra ( 1240 ) Cengiz Han’ın oğullarından Ogetay Han’ın Kür ve Çoruh boylarını, Kubilay Han’ın Gürcistan’ı fethetmesiyle Moğol idaresine geçti.

           Kubilay Han’ın kardeşi Hulagu Hanın İlhanlı devletini kurmasıyla Gürcistan ve Çoruh boyları merkezi Tebriz olan İlhanlı devletine bağlandı.


            ÇILDIR ATABEKLERİ : İlhanlı memurlarına yardımcı olan Posof’un Caksu köyünde yaşayan Kıpçak Beyi Sagris Ahıska’ya idareci olarak tayin edilmesiyle Atabekler idaresi başlamış oldu. ( 1269 )

            Sargis’in Caksu köyü Atabeklerinden olmasından dolayı kendisiyle başlayan idareye Cakeliler veya Posof’un Çıldır’a bağlı olmasından dolayı Çıldır Atabekleri olarak devam etmiş, 1551 yılında Kanuni Sultan Süleyman tarafından 282 yıl sonra ortadan kaldırılmıştır.
               Çıldır Atabekleri hüküm sürdüğü yıllarda Çoruh boyları ve Gürcistan 1414 yılından 1459 yılına kadar Karakoyunlu, 1459 yılından 1504 yılına kadar Ak Koyunlu hakimiyeti altına girmiştir. Bu Hakimiyetler süresince Çıldır Atabekleri idaresi devam etti.

              Fatih’in Trabzon Pontus Krallığını kaldırdığı yılda ( 1461 ) Artvin – Şavşat – Yusufeli başkenti Ardanuç olan Çıldır Atabeklerine bağlı idi. Şavşat – Meydancık – Acara – Maçahel Atabekleri kendi istekleriyle İslamiyet’i kabul ederek Ardanuç Atabeklerinden ayrılarak Osmanlı devletine bağlandılar.

              Rabat/ Köprülü köyünde ikamet eden Kıpçak beyi Zor-Tona Çaldıran savaşı sırsında Yavuz Selim’e sığınarak İslamiyet’i kabul edip Zor Mustafa ismini alarak Çaldıran seferine katıldığı ve Yavuz’un askerinin savaş sırasında iaşesini karşıladığı için Yavuz mertebesini yükselterek Şavşat ” Hisse Beyliği ” unvanını verdi.

                 İslamiyet’i kabul ettikten sonra İlk Cami Köprülü ( Rabat ) köyünde ikinci Cami köyümüzde ( Ahaldaba/Tepeköy ) de yaptırmıştır. Her iki Cami de aynı mimarı özellikleri taşımaktadır. ( Tepeköy’deki Cami’nin beratı Osmanlıca yazılmıştır ).

              Zor Mustafa bey’in 1553 yılında vefat etmesiyle İslamiyet’i kabul etmiş olan Gürcü Asferiddun ( Yosebit ) Maçahel – Şavşat Ardanuç sancak beyi olmuş, sancaklar oğulları Ahmet, Mahmut, Mehmet, Sefer beyler arasında paylaştırılmış, Köprülü/Rabat sancak beyi olan Sefer bey, köyü Ermenilere satarak Ermenilerin Şavşat’a yerleşmesine sebep oldu. Mehmet bey Tepeköy’ünde içerisinde olduğu 14 köye sancak beyliği yaptığı sırada Erzurum Beylerbeyi ( Vali/Komutan ) olan Lala Mustafa Paşa 1578-80 yılları içerisinde Artvin – Ardahan – Şavşat – Maçahel – Acara – Çıldır bölgelerini içine alan merkezi Ahıska olan Çıldır Eyaletini kurdu . ( Devlete gelir getirmesi gayesi ile Mehmet beyden Tepeköy’ü vakıf köyü olarak satın alıp, Ahaltıba adıyla köy tüzel kişiliğine kavuşturdu.)

               Osmanlı hakimiyeti Rus – Osmanlı savaşı ( 93 ) çıkıncaya kadar Şavşat ve Çoruh boyları 300 yıl Osmanlı hakimiyetinde kaldı.

1877 yılında Şavşat ve Çoruh boylarını işgal ederek 43 yıl yönetiminde tutan Rusya ‘nın Gümrü antlaşmasıyla 27.02.1921 tarihinde geri çekilmesinden sonra ilçe yapılarak aynı tarihte Ardahan’a 07.07.1921 tarihinde de Artvin’e bağlanmıştır.

 

Şair Didâri’nın 93 Savaşı Acısını Dile Getirişi :

 

Yiğit olan kalksın kuşansın silah

Urus geldi yaylalara dayandı

Bundan sonra yoktur bizlere felah

Kanlı hançer sinemize dayandı.

 

Haneler söndü, ocaklar tütmez

Viran yuvalarda bülbüller ötmez

Bu derde bin Lokman gelse kâr etmez

Nice şirin canlar ateşte yandı.

 

Şavşat dağlarında çiçekler açmaz

Kanadı kırılmış turnalar uçmaz

Osmanlı ahdetmiş sözünden geçmez

Dağlar, taşlar kızıl kana boyandı.

 

Der Didarı, kaldı kuru can kafes

Ne kimsede can var ne zerre nefes

Kan ağlar analar, gelinler herkes

Ah-u figan asumana dayandı.

 

(Asuman = Arş – Sema )

 


             COĞRAFİ YAPISI :

           Güneyde Ardanuç, batıda eski Nahiye olan Ortaköy ( Berta ) – Borçka ( Maçahel ), kuzeyde Gürcistan – Posof, doğuda Ardahan il merkezi ve Hanak ilçesiyle sınırdır.

           İlçenin etrafı yüksek dağlarla çevrilidir. Batı da Karcal 3537 m., kuzeyde Arsiyan 2750 – Cin 3000 m., doğuda Yalnız Çam ( Sağara ) 2850 m., güneyde Bilbilan dağları 3050 m. dır.

              İlçenin rakımı 950 – 1800 metre arasında değişmektedir. İlçe merkezi 1100 m. dır.

           Yüzölçümü 1317 kilometrekare olan ilçemiz dağlık ve engebeli arazi üzerine kuruludur.

         175.615 dekar olan tarım arazinin 54.840 sulu, 120.855 kurur tarım arazisidir. 364.166 dekar mera, 552.565 dekar orman, 224.573 dekar kültür dışı araziye sahiptir.

           Tarımın yapılmasıyla ( Buğday – arpa ekimi ) tarlalar çayıra dönüşmüştür.

 


          SINIR İLÇE, İL VE BÜYÜK İLLERE UZAKLIĞI :

           İlçeler : Ardanuç 55 Km. , Artvin Merkez 72 Km.

          İller : Ardahan 54 Km. , Artvin 70 Km.

           Büyük İller : Erzurum 280 – Trabzon 306 – Samsun 653 – Ankara 1070 – İstanbul 1385 – Bursa 1395 – İzmir 1650 Km.

 


         BİTKİ ÖRTÜSÜ : Genelde iğne yapraklı ( Köknar – Ladin – Çam – Ardıç ) , geniş yapraklı ( Meşe – Karaağaç – Kayın – Kestane – Kavak – Kiraz – Dut – Vişne – Fındık – Ihlamur – Gürgen …) ağaç türleri ile Ahududu, kuşburnu, böğürtlen gibi türlerle kaplıdır.

 


             GEÇİM KAYNAKLARI : Tarımın yapılmamasıyla ( Buğday – Arpa – Mısır ) tarlalar çayıra dönüşmuştur. Hayvancılık, arıcılık, esnaflık , seracılık, kısmen kümesçilik ve balıkçılıkla, geçimini sağlamaktadır.

             İlçede ürün olarak patates, kısmen mısır, meyve olarak ceviz, elma, armut, ayva, erik, vişne, kiraz, kızılcık, dut, ahududu ( Kirkat ), şeftali , üzüm ve aşılı fındık üretilmektedir.

 

 

Kaynak : Karcal’dan Sahara’ya ( ŞAVŞAT ) Kitabı Dursun ÖZDEDE

Turizm Rehberi El Kitapçığı Gündüz ATABEK

Araştıran sadeleştiren : Rahmi TEMİZ   Eylül 2012 / Samsun


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir